بررسی گشنیز و تخم گشنیز

گشنیز در منابع با نام کُزبُره، جلجلان، بردنمائمون، فاتره، گزبرنا، دهنیه فوریون نیز یاد شده است

بعضی گفته اند کزبره اسم گیاه جلجلان است که گشنیز خشک باشد و به هندی گیاه آن را کوتهمیر گویند.

ماهیت آن:

بری و بستانی می باشد. گیاه بری برگ هایش ریزتر و مایل به گرد و تخم آن کوچک تر و هر دو عدد به هم پیوسته و در جمیع افعال قوی تر از بستانی و از آن زبون تر (لاغرتر) و با سمیت می باشد

گیاه بستانی به قدر ذرعی و زیاده بر آن(بیش از یک متر نیست) با شاخه های باریک و برگهای آن شبیه به برگ تره تیزک

بری=خودرو، صحرایی

بستانی= باغی، کشت شده

در کوچکی، عریض تر و بزرگتر از تره تیزک است و هرچه بزرگتر می گردد باریک تر و ریزتر می شود

 گل آن چتردار است و از چتر شوید کوچک تر و گل آن ریز سفید است

تخم آن سبز مدور و پوست آن اندک خیاره دار (دندانه دار) و مغز آن دو حصه(بخش) به هم متصل و حدت (تندی) و رایحه پوست آن بیشتر از مغز آن است.

بهترین آن تازه و بالیده و بزرگ دانه و تند طعم قوى الرایحه آن است.

طبیعت یا مزاج گشنیز:

مرکب القوى

سرد و خشک درجه دوم

گشنیز خشک سردیش کمتر است

جهت آشنایی با درجه مزاج کلیک کن

افعال و خواص آن:

 تازه آن با حدت (تند) کمی

نحوه استفاده در درمان:

اعضاء سر و سینه و معده:

  • آشامیدن هفت مثقال(24 گرم) آب آن منوم (خواب آور) و مانع صعود بخارات به دماغ(مغز) خصوصا با سرکه و سماق
  • قطور(چکاندن قطره) آن به چشم مانع بروز آبله و حصبه در آن و رافع (رفع کننده) زردی آن
  • ضماد آن با شیر زن دختر دار جهت ضربان چشم و با نان خشک جهت سلاق و رمد
  • مضمضه با آن رافع جوشش دهان و سوزش آن و مسکن درد دندان کرم خورده
  • سنون (مالیدن آن به دندان) آن مقوی لثه و قاطع خون آن (قطع کننده خون لثه)
  • شربتی که با آن میسازند منوم(مسکن، خواب آور) و جهت سدر (سیاه شدن چشم موقع بلند شدن) و دوار (سرگیجه) و منع مستی شراب نافع است و جهت سرفه و تنگی نفس گرم و تر و خفقان مفید است
  • هفت مثقال از آب گشنیز با شکر مشهی(اشتها آور) و منوم (مسکن،خواب آور) و مانع تخمه (فاسد شدن غذا در معده)
  • و جرم آن(سبزی گشنیز) مسکن صفرا و التهاب معده و تشنگی و حابس قی و رافع باه و نعوظ(برطرف کننده میل جنسی و نعوظ)

ورم ها و بثورات و زخم ها:

ضماد آن مانع انصباب(ریختن) مواد گرم و محلل ورم های گرم و باد سرخ

ضماد با نان خشک جهت زخم های ساعیه و مجرب و حکه

ضماد با آرد جو محلل خنازیر و ورم های سفت و با آرد باقلا رادع خنازیر و امثال آن

 و اگر سرب را با آب گشنیز با روغن گل بسایند و بر سرطان متقرح و غیر متقرح بمالند دفع نماید و مجرب است.

قدر شربت (مقدار مصرف):

از آب آن تا یک اوقیه (25.9 گرم)

از جرم آن دو اوقیه

بدل یا جایگزین آن:

برگ خشخاش و کاهو

و تخم آن که جلجلان و تخم گشنیز عبارت از آن است:

طبیعت یا مزاج آن:

در دوم سرد و خشک.

جهت آشنایی با درجه مزاج کلیک کن

افعال و خواص تخم گشنیز:

اعضاء سر و قلب و دستگاه گوارش:

مفرح و مقوی دماغ و قلب و مانع صعود بخارات به دماغ(مغز)

رافع خفقان و وسواس گرم

مقوی معده و حابس اسهال و جریان منی و زخم های مجاری ادرار

آشامیدن شیره آن و یا خیسانده آن جهت اسهال دموی و هیضه

بو داده آن رافع خفقان و با میپختج مولد منی و مسقط کرم معده و مانع تکون آن

شربت تخم گشنیز جهت سدر(سیاهی دید بعد از بلند شدن)  و دوار (سرگیجه) و سفوف(پودر شده، کوبیده شده) در سرکه خیسانیده آن نیز همین خاصیت را دارد

 ضماد آن جهت دردسر گرم و با صندل و انیسون جهت تقویت معده و رفع آروغ

با عسل و روغن زیتون جهت شری و نار فارسی و امثال آن

ذرور آن(پاشیدن داروی پودری) قاطع خون جراحات

قدر شربت (مقدار مصرف)

از پنج درم تا یک اوقیه.

بدل یا جایگزین آن:

تخم کاهو و خشخاش.

مضرات و مصلح گشنیز و تخم آن:

بیشتر از  چهار اوقیه (حدود 100 گرم) از آب تر و تازه آن باعث فراموشی(نسیان) و اختلال ذهن و سدر و سبات و گرفتگی صدا و تقلیل منی و ضعف باه و مسکن نعوظ و تقلیل حیض و آمدن گشنیز از بدن شارب آن،

علاج این علایم: بعد از تنقیه به قی و اسهال، خوردن زرده تخم مرغ نیم برشت با فلفل و نمک و آب گوشت مرغ چاق است به تنهایی و یا با دارچین

برای افرادی که تنگی نفس یا آسم دارند ضرر دارد مصلح آن در این افراد تخم نیم برشت و سکنجبین سفرجلی است.

افرادی که دچار ضعف جنسی و نعوظ هستن از مصرف گشنیز و تخم آن پرهیز کنند


منبع

عقیلی علوی شیرازی، سید محمد حسین بن محمد هادی، مخزن الأدویه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.