بررسی زیره

زیره در منابع با نام های کمون، سنوت، اسفیقوس، کرمینون، جیره نیز آمده است

ماهیت آن:

زیره بذر گیاهی است از رازیانه باریک تر

سیاه و سبز و زرد و سفید می باشد

گیاه آن از رازیانه کوچکتر و برگ آن مستدیر(گرد،مدور) و قبه آن مانند شوید و معروف است و در اکثر شهرها رشد میکند

چهار قسم می باشد: فارسی و نبطی و کرمانی و شامی و هر یک بری و بستانی می باشد

بری= صحرایی، خودرو

بستانی=باغی،کشتی

کرمانی آن سیاه رنگ با دانه های ریز خوشبو که به یونانی باسلیقون نامند به معنی ملوکی

فارسی آن زرد رنگ خوشبو و هر یک بری و بستانی می باشد

بهترین همه بری و بستانی کرمانی تازه است

بعد از آن فارسی تازه جید (خوب و نیکو) آن و بری هر یک قویتر از بستانی است

بدترین همه نبطی سفید بستانی است و مغشوش (قاطی،مخلوط) به کرویا می نمایند

اکثرا تخم آن مورد استفاده است

قوت آن تا هفت سال باقی می ماند (تا 7 سال تاریخ مصرف دارد)

طبیعت یا مزاج زیره:

در دوم گرم و در سوم خشک

و در سوم نیز گرم و خشک گفته اند.

گیاه زیره

افعال و خواص زیره:

  • مسخن (گرم کننده)
  • لطیف کننده
  • مقطع و محلل
  • خشک کننده
  • قابض

اعضاء سر:

سعوط خیسانیده آن در سرکه و یا استشمام منقوع(آغشته، خیسانده) آن و یا پر نمودن بینی با آن حبس کننده خون دماغ است

قطره آب جویده شده آن در چشم قاطع خون آن و جالی (پاک کننده) غشاوه و زخم چشم و طرفه و کمنه الدم خصوصا که با روغن زیتون مخلوط نموده باشند

و جویده آن با نمک جهت جلای جرب و سبل و ناخنه و بعد از کندن ظفره آن مانع از چسبیدن چشم است

با سفیدی تخم مرغ جهت رمد گرم

مضمضه با جوشانده آن مسکن نزلات و درد دندان خصوصا با آویشن و امثال آن

اعضاء دستگاه تنفسی:

آشامیدن آن با سرکه ممزوج (مخلوط شده) با آب جهت سختی تنفس و نفس الانتصاب و خفقان سرد.

اعضاء الغذاء و النفض:

  • آشامیدن آن جهت:
    • تقویت معده و امعا و کبد و کلیه
    • تحریک اشتها و درمان جشا (آروغ)
    • تحلیل ریاح و نفخ و رفع فواق(سکسکه) رطوبی و ریحی
    • تخمه(فاسد شدن غذا در معده)
    • مغص ریحی (درد شکم و روده)
    • ورم طحال
    • اسهال رطوبی مخصوصا بریان کرده آن
    • مدر بول و حیض
    • رافع تقطیر البول
  • اگر با نمک بجوند و قورت دهند سیلان رطوبات معده را قطع میکند
  • به سرکه پرورده سپس خشک کرده آن در صورت مدامت مصرف، قطع کننده شهوت گل خوردن و زغال و امثال آن است
  • در سرکه خیسانیده بریان کرده آن قوى القبض و در دفع رطوبات معده قوى الأثر
  • حقنه به جوشانده آن محلل ریاح و نفخ امعا و معده و کلیه
  • حمول(قراردادن دارو در واژن) آن با روغن زیتون قطع کننده خون حیض
  • ضماد آن با روغن زیتون محلل ورم طحال

ورم ها:

ضماد آن با آرد باقلا محلل ورم ها و با قیروطی و یا روغن زیتون و آرد باقلا محلل ورم بیضه ها

زخم ها و جراحات:

به هم آورنده (مدمل) زخم جراحات است اگر داخل آنها را پر کنند

زیبایی:

مالیدن آن و یا شستن با آن پاک کننده و شستشو دهنده صورت است

مداومت به آشامیدن آن و یا عرق آن باعث لاغری و زردی بدن

خواص:

گویند اگر آب زیره را بر بدن نوزاد در حین تولد بمالند در طول عمرش شپش در بدن او به هم نمیرسد.

مضرات و پرهیزات:

مضر ریه

زنان باردار در مصرف آن احتیاط کنند

افراد گرم مزاج از مصرف آن پرهیز کنند

مصلح زیره

کتیرا

مقدار مصرف

دو درم (2.4192گرم)

جایگزین آن

بدل کرمانی آن یک و نیم برابرش نبطی آن و گویند بدل آن کرویا است

در طرد ریاح مغز شاهدانه

بدل فارسی نصف آن کرمانی و گویند بدل آن تخم کرنب است

زیره برای سردمزاجان و مشایخ و بلغمی مزاجان بسیار نافع است

و چون با افاویه (داروهای معطر) و شوید و دارچین

اگر در پخت گوشت های غلیظ اضافه نمایند آنها را لطیف و قوی و ملین و مدر بول و محلل نفخ گرداند.


منبع:

عقیلی علوی شیرازی، سید محمد حسین بن محمد هادی، مخزن الأدویه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.