بررسی زرشک

زرشک در منابع با نام های امبرباریس، انبرباریس، ابراز، زارج، زرنک نیز آمده است

ماهیت آن:

درختی است خاردار و خارهای آن سه تایی است یعنی هر جا که خار رسته، سه خار یک جا با هم رسته

محل رویش آن اکثر کوه ها و دامنه های کوه، نزدیک به آب و در خراسان و شیروان و اطراف شیراز و شام و روم و غیرها می باشد

اما در خراسان و شیروان اکثرا بی دانه و شاداب و در نواحی شیراز و غیر آن اکثر دانه دار و هر چند هوای شهر سردتر باشد، بهتر می شود

برگ آن شبیه به برگ یاسمین و بزرگتر و باریک تر از آن و گل آن زرد مایل به سفیدی و سرهای آن مجتمع و میوه آن خوشه دار و طولانی و در خامی سبز و بعد از رسیدن سرخ مایل به بنفشی و بنفش، سیاه می گردد

هنگام رسیدن آن تابستان است و بزرگی درخت آن به قدر دو سه قامت و نزدیک به درخت سیب صحرایی می باشد

میوه زرشک مدور(گرد) و سرخ رنگ

بهترین و مستعمل(مورداستفاده) در اکثر ترکیب ها، پاک کرده از دانه و یا بی دانه کوهی است

مزرعه زرشک

طبیعت یا مزاج زرشک:

سرد و خشک در سوم

 با قوت قابضه و تریاقیه و در دوم نیز گفته اند.

افعال و خواص و منافع زرشک:

  • قاطع صفرا
  • مسکن تشنگی و حرارت معده و کبد
  • مسکن غلیان خون و سیلان آن از اسفل و بواسیر
  • مقوی دل و جگر و معده گرم و مانع ریختن مواد به اعضاء
  • جهت بواسیر و سیلان رحم مزمن به تنهایی و با ادویه گرم تقویت کننده، مانند سنبل الطیب و دارچین و عسل و امثال اینها مفید است
  • جهت باز کردن گرفتگی کبد و رفع استسقاء و تقویت کبد سرد و تر و سردی احشاء و رفع اسهالی که از ضعف کبد و یا به سبب تب بلغمی مزمن، به هم رسیده باشد نافع است
  • با آب افسنتین، جهت تقویت هاضمه
  • با زعفران، جهت سفتی و سختی کبد و ادرار بول
  • ضماد آن، جهت تحلیل سفتی ها
  • آب آن مانع غثیان (اضطراب) و قی(بالاآوردن)
  • هسته آن به تنهایی و یا با ادویه مناسب جهت زخم امعا و سحج و اسهالی که از ضعف احشاء بوده باشد
  • اگر آب زرشک و آب سیب رسیده را به مقداری مساوی بگیرند با یک چهارم وزن کل آب لیمو مخلوط کرده و با شکر سفید صاف کرده به قوام بیاورند تا منعقد شود، پادزهر سموم قتاله است و به جهت نهش افعی و خفقان و غشی و کرب و ضعف شهوت(اشتهای) غذا مجرب است
  • اگر به ترکیب گفته شده حماض اترج و مروارید محلول اضافه کنند، قایم مقام تریاق کبیر می گردد و برای اکثر امراض نافع است
  • در کل زرشک گرم مزاج و صفراوی را مفید و موافق است
خاصیت زرشک

مضرات:

مضر سرد مزاجان بلغمی و سوداوی

مضر اصحاب قولنج و ریاح و اعتقال بطن (گرفتگی روده)

مصلح آن

 در سرد مزاجان، قرنفل(میخک)

در غیر آن شکر و شیرینی ها.

مقدار مصرف:

از آب آن تا بیست مثقال (69 گرم)

از جرم آن تا پانزده مثقال(51گرم)

از هسته آن تا سه مثقال (10 گرم)

بدل یا جایگزین آن

به وزن آن تخم گل سرخ و دو سوم آن صندل سفید و پوست ریشه آن که آرغیس نامند


منابع:

عقیلى علوى شیرازى، سید محمد حسین بن محمد هادى، مخزن الأدویه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.