حجامت چیست؟

در بعضی مواقع لازم است که بدن را از خون کثیف پاکسازی کرد یا اینکه ماده را در بدن از جایی به جایی دیگر منتقل کرد که این عمل به کمک حجامت انجام میشود

حجامت دو نوع است

1- با خونگیری (با شرط)

2- بدون خون گیری (بلاشرط)

تفاوت فصد و حجامت

حجامت نواحی پوست را پاک تر میکند اما فصد از قعر تن، اخلاط را بیرون میکشد

خونی که از حجامت خارج میشود نسبت به فصد رقیقتر و صافتر است زیرا این خون 4 مرحله هضم را طی کرده و درحال تبدیل شدن به گوشت است

برای افرادی که غلظت خون دارند مناسب نیست این افراد باید فصد انجام دهند

افراد کم خون در زمان نیاز بنابر تشخیص طبیب به جای فصد باید حجامت کنند

موضع حجامت به دلیل خروج خون ضعیف میشود اما در فصد کل بدن ضعیف میگردد

برای زنان سفید پوست و نرم گوشت حجامت ساق ها بهتر از فصد صافن است

حجامت ساق قویترین حجامت است

حجامت با خونگیری

حجامت با شرط (با خون گیری)

خارج کردن خون کثیف معمولا توسط فصد انجام میشود اما در هر فصلی و هر سنی و هر شهری و هر بیماری و….. نمیتوان از فصد استفاده کرد که در این شرایط حجامت جایگزین فصد میگردد البته بجز این فضیلت های دیگری نیز نسبت به فصد دارد که شامل:

1- خون را از مویرگهایی که در زیر پوست و گوشت پراکنده شدن خارج میکند به همین دلیل مانند فصد قوت بدن را کم نمیکند و همچنین بدون ضعف قوت، تن را سبک کرده و امتلا و انباشتگی را کم میکند .

2- در هربخشی از بدن که انجام شود بخش مخالف را از ریختن و جمع شدن مواد ایمن میکند

به طور مثال اگر در قسمت های پایینی مثل ساق ها انجام شود مواد را از سر به پایین میکشد و مانع صعود آنها به بالا میشود

3- بر هر عضوی که انجام شود آن عضو را پاک کرده و ماده را خارج میکند

4-از جوهر روح که زندگی انسان به آن وابسته است چیزی خارج نمیشود اما در فصد به همراه خون مقدار زیادی روح نیز خارج میشود

5-بر خلاف فصد از اعضای رئیسه بدن چیزی خرج نمیشود

چه زمانی باید حجامت انجام داد

1- بهتر است در اواسط ماه قمری مخصوصا شانزدهم و هفدهم ماه انجام شود زیرا به دلیل غلبه نور ماه اخلاط به سمت پوست حرکت میکند اما در چهاردهم و پانزدهم که قرص ماه کامل است نباید حجامت کرد زیرا خون خالص بیشتر از اخلاط خارج میشود

ابن ماسویه از جالینوس حکایت میکند

که جالینوس نهى کرده است، از حجامت کردن اندر روزگار غلبه نور ماه و فرموده است که توقف باید کرد تا نور ماه آغاز نقصانى کند و این چون روز شانزدهم و هفدهم باشد،

از بهر آنکه اندر روزگار غلبه نور ماه خون و اخلاط اندر تن بجنبند و به جانب پوست میل کنند و رگ‏هاى باریک و شاخه‌‏هاى رگ‏ها پر شود و اندر این وقت و با این حال خون نیک و صافى بیش‏تر اندر آید و خلطهاى بد کم‏تر و هر گاه که نور ماه‏ روى به نقصان نهد خون صافى روى به بازگشتن و ساکن شدن نهد و هنوز ساکن شده نباشد و اخلاط که با خون حرکت کرده باشد به سبب غلیظى باز پس ماند و بدان زودى که خون باز گردد بر نه تواند گشت. بدین سبب از حجامت اندر روزگار نقصان ماه خلط بد بیش‏تر آید

جالینوس

2- بهترین ساعت روز در فصل گرما دو ساعت بعد از طلوع خورشید و در زمستان سه الی چهار ساعت بعد از طلوع خورشید است

هنگام ظهر و یا بعد از ظهر نباید انجام داد

زیرا اگر با معده خالی انجام شود باعث هجوم صفرا به معده میشود،

همچنین اگر صبح غذا خورده باشند در هنگام ظهر غذا وارد مرحله هضم کبدی شده که در این موقع با انجام حجامت خلط خام از کبد خارج میشود که این اتفاق باعث بروز بیماری و آفت از جمله برص میشود

و در هنگام ظهر اخلاط لطیف بیشتر از اخلاط فاسد خارج میشود

پرهیزات حجامت

پرهیزات حجامت با شرط (خونگیری)

  • تا زمانی که نشانه های زیادی خون یا غلبه خون در بدن نمایان نشده نباید حجامت کرد
  • در اول و آخر ماه قمری و سه شنبه آخر ماه نباید انجام شود چون در این ایام، اخلاط ساکن است و در قعر تن قرار دارد
  • از انجام آن بعد از حمام پرهیز شود، مگر آنکه شخص خونش غلیظ باشد که در این هنگام شخص بعد از حمام باید یکساعتی استراحت کند
  • افرادی که قلب یا معده یا کبد ضعیف و یا کبد سرد دارند حجامت نکنند زیرا مضرت آن به این اعضا زودتر میرسد
  • از انجام آن بر محل هایی که باعث کاستی یا کم کاری در وظفیه آن عضو یا عضو نزدیک به آن میشود پرهیز شود مثل حجامت پشت سر که باعث ضعیف شدن حافظه میگردد
  • بعد و قبل از حجامت از جماع پرهیز شود وهمچنین بعد از اسهال نیز انجام نشود
  • عادت کردن به حجامت ماهانه خوب نیست
  • زمانی که ماده در بدن زیاد است تا فصد انجام نشده از حجامت پرهیز کنند
  • هرگاه نیاز بود که ماده ورم را از عضو شریف به عضو مجاور منتقل کرد باید اول ظهور ورم باشد درغیر اینصورت از انجام آن پرهیز شود
  • از مصرف تخم مرغ و غذای شور قبل و بعد از آن پرهیز شود
    • زیرا تخم مرغ باعث لقوه و غذای شور باعث ایجاد خارش میشود
  • از حرکت زیاد و غضب پرهیز شود
  • افرادی که آماس یا ورمی دارند که باید پخته شود نباید حجامت کنند
    • اما اگر آماس خونی است که نیازی به پزانیدن ندارد میتوانند انجام داد که این به تشخیص طبیب حاذق نیازمند است

حجامت برای افراد زیر ممنوع است

اطفال قبل از دوسالگی: زیرا باعث ضعیف شدن کودک میشود و این ضعف تا آخر عمر در بدن طفل میماند

کودکان نیز تا حد ممکن نباید حجامت کنند

بعد از شصت سالگی: زیرا به علت مزاج و سن باعث خشکی تن میشود 

افراد چاق

زنان باردار نیز از انجام آن پرهیز کنند

زیرا حجامت خون را به سمت جلد میکشد که این مخالف طبیعت است زیرا در زمان بارداری طبیعت خون را به سمت جنین جهت تغذیه آن هدایت میکند

توصیه ها

  1. قبل از آن باید با شربت سیب و به و انار معده را تقویت کرد تا صفرا به آن نریزد
  2. قبل از بادکش محل مورد نظر روغن مالی شود
  3. بعد از حجامت تا چند ساعت نباید حمام رفت تا بخار و دخان که در محل حجامت مانده است تحلیل رود زیرا اگر صبر نکنند و زود شسته شود به دلیل بخارهایی که جمع شده محل زخم و چرک میکند
  4. افراد صفراوی بعد از انجام حجامت باید آب انار و کاسنی یا سرکه با کاهو یا آش انار بخورند تا حرارت اطفاء شود و صفرا غلیان نکند
  5. افراد مرطوب یا تر مزاج باید تریاق یا مطرودتیوس یا دواء المسک بخورند
  6. اگر خون غلیظ یا سودایی باشد تریاق را یکساعت قبل از حجامت مصرف کنند تا خون رقیق شود و راحت تر خارج گردد
    • تریاق بین یا پس از حجامت باعث تقویت قلب میشود
  7. تا یکساعت بعد از آن غذا نخورند
  8. بعد از حجامت، از جماع و حمام پرهیز کرده و تخم مرغ و غذای شور خورده نشود
  9. اگر بعد از حجامت بر موضع آن سفیدی شبیه برص ایجاد شود بر روی آن تیغ زده و آب برگ مرزنجوش سبز میمالند که رطوبات آبکی غریب را خشک کند  

در کل مالیدن آب مرزنجوش بعد از حجامت خوب است زیرا از ایجاد برص جلوگیری کرده و درد آن را کاهش میدهد

حجامت گرم

حجامت بدون خون گیری (بلاشرط)

همان بادکش است که با آتش یا بدون آتش انجام میشود

بادکش بدون آتش شش منفعت دارد:

1- جذب ماده به سمت مخالف

مثل زمانی که خون حیض به افراط خارج میشود و زیر پستان را بادکش میکنند  

یا در خونریزی بینی که بر روی عضله شکم در زیر دنده ها بادکش انجام میدهند

خونریزی از بینی راست در زیر دنده راست و از بینی چپ زیر دنده چپ

2- جا انداختن عضو

مثل زمانی که کسی پهلویش میشکند

یا زمانی که به دلیل فتق، روده به کیسه بیضه ها فرود آمده باشد و….

3- برای تشخیص بیماری های مقعدی مثل بواسیر که با بادکش روده را بیرون آورده و نگاه میکنند

4-برگرداندن حرارت به عضوی که حرارت از آن خارج شده یعنی عضوی که حرکت نمیکند اما حس دارد

5- خارج کرده ماده از عضو

 مانند کسی که ناسور (زخم عفونی) دارد چیزی از آن خارج میشود بادکش را قرار داده و مواد را خارج میکنند

6-رطوبت رحمی که در زمان مباشرت از رحم خارج میشود را با بادکش از رحم خارج میکنند البته قبل از آن باید کل تن را نیز از رطوبت اضافی پاکسازی کرد  

در همه این موارد اول باید بدن را پاکسازی کرد سپس بادکش انجام داد چون اگر در تن خلطی باشد که به آن موضع کشیده شود ضرر زیادی دارد

حجامت گرم

بادکش گرم

دو منفعت دارد

1- کم کردن یا تسکین دردها

مثل درد رحم زنان در وقت حیض مخصوصا دختران

یا درد عرق النساء (سیاتیک) و ….

2- گرم کردن عضو و شکستن باد مانند معده سرد و باد آن که با بادکش گرم درمان میکنند

اول روغن بان یا روغن ناردین یا روغن مصطکی روی معده میمالند سپس شیشه را قرارداده و دو ساعت میماند

همچنین در تحلیل ریح حبس شده در عضو نیز بسیار نافع است

نحوه قرار دادن بادکش گرم

شیشه ای به اندازه عضوی که میخواهند برداشته و درون آن را به آب تر میکنند

کمی پنبه را جلوی شیشه قرار داده و آتش زده و بر روی موضع قرار میدهند

همچنین میتوان پنبه را آتش زده داخل شیشه گذاشته و روی عضو قرار دهند

نکات حجامت گرم

بادکش گرم زمانی استفاده میشود که ماده غلیظ باشد

گاهی از محجمه(لیوان بادکش) برای انتقال ورم از عضوی شریف به عضوی خسیس که در کنار آن باشد استفاده میگردد

محجمه یا شیشه بادکشی که برای تسکین درد بکار میبرند باید بزرگ باشد

بادکش بدون خون گیری یا بلاشرط در جذب ریح موثرتر است مخصوصا اگر با آتش باشد


منابع:

ابن سینا، حسین بن عبد الله ، قانون ابن سینا

جرجانى، اسماعیل بن حسن، ذخیره خوارزمشاهى

بهاء الدوله، بهاء الدین بن میر قوام الدین، خلاصه التجارب

عقیلى علوى شیرازى، سید محمد حسین بن محمد هادى، خلاصه الحکمه (عقیلى)

على خان، محمد صادق، مخازن التعلیم،

على خان، واجد، علم الأبدان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.