بلغم چیست؟

بلغم یکی از اخلاط چهارگانه است که نظام بدن بر روی آنها بنا شده که هر تغییر بیش از حد مجاز در این اخلاط باعث هجوم بیماریها به سمت بدن میشود

در مطلب خلط چیست؟ متوجه میشویم که رطوبت های خلطی به چهاربخش خون و صفرا و بلغم و سودا تقسیم میشود

بلغم چیست؟

به خلطی که در مرحله هضم در معده یا کبد یا عروق به صورت کامل پخته نشده بلغم گویند

بلغم را نمیتوان از طریق رنگ تقسیم بندی کرد زیرا تمام آنها سفید هستند اما از طریق طعم و قوام قابل تقسیم هستند

هرگاه حرارت معده یا کبد کم باشد و قوت هاضمه سخت ضعیف باشد بلغم بسیار تولد میشود مخصوصا اگر خوراکی های سرد و تر نیز خورده شود.

ورزش نکردن و تحرک کم نیز باعث تولید زیاد آن میشود

بلغم طبیعی

طعم آن شیرین و از لحاظ قوام معتدل است و با اندکی حرارتی تبدیل به خون شده و غذای اندام میشود.

مزاج آن نسبت به بدن کمی سرد، ولی از خون و صفرا سردتر است

البته نوع شیرین غیر طبیعی نیز وجود دارد که درادامه توضیح خواهم داد.

منافع بلغم شیرین یا طبیعی

1- نزدیکی به اندام ها برای تبدیل شدن به خون در زمان نبود غذا.

این علت به دلیل گرفتگی عروق و کمبود خلط خون و همچنین بروز عوامل دیگر اتفاق میافتد که در این مواقع قوای اعضاء به کمک حرارت غریزی خود آن را تبدیل به خون کرده و مصرف میکنند

2- آماده کردن خون برای تغذیه اندام های سرد و تر مثل مغز و عصب ها زیرا در غذای این اندام ها باید مقداری بلغم فعال وجود داشته باشد

3- تری بخشی به مفاصل و اعضای پر تحرک بدن

مانع خشکی اندام ها به دلیل حرکت و اصطکاک زیاد میشود که این برای اندام ها ضروری است

4- لزوجت بخشی به خون جهت چسبیدن به اندام ها جهت تغذیه آنها

جایگاه بلغم

جایگاه بلغم

جالینوس باور داشت که خداوند مانند صفرا و سودا جایگاه های خاصی را برای نگهداری بلغم ایجاد نکرده است زیرا شبیه به خون است و همه اعضای بدن به آن نیاز دارند لذا باید همراه با خون در رگها جریان داشته باشد

اما امروزه میدانیم که

صفرا در کیسه صفرا

سودا در طحال

خون در رگ ها

و بلغم در سیستم لنفاوی قرار دارد که مرکز آن غده تیموس در قفسه سینه است

بلغم غیر طبیعی

دارای انواع مختلفی است

1- مخاطی

بلغم زائدی است که از نظر قوام متفاوت است و این تفاوت در هیات و قوام در حس نیز مشهود است

2- خام

که در نگاه سطحی قوام یکدستى دارد، ولى در واقع، قوام پیوسته و یکسانى ندارد

3- آبکی

بسیار رقیق  و بی مزه است

در مفاصل قرار دارد و وظیفه آن تر نگه داشتن مفاصل است و اگر بیشتر جمع شود و طبیعت نتواند آن را دفع کند باعث درد مفاصل بلغمی و اگر بر اعصاب جمع شود باعث سستی میشود

4- جصی یا گچی

غلیظ ترین نوع بلغم است زیرا بخش لطیف آن به علت زیاد ماندن در مفاصل و منفذهای بدن تحلیل رفته و فقط بخش غلیظ آن باقی مانده

البته منظور از گچی این نیست که مانند گچ غلیظ است بلکه اگر کمی گچ را در آب حل کنند آب سفیدی که مقدار کمی غلظت دارد ایجاد میشود که منظور همین است

بلغم شور

5- شور

گرمترین و خشک ترین نوع است که از اختلاط بلغم بی مزه با صفرای سوخته ایجاد میگردد

بیشتر در روده ها جمع میشود که باعث زخم روده و زحیر میشود و اگر بپوسد باعث ایجاد تب های سوزان مانند تب محرقه میشود

همچنین اگر بر پوست بیافتد بیماری ریطی ایجاد میکند و اگر زیاد بماند باعث پیسی شده و همچنین اگر به زیر موی افتد داء الثعلب بلغمی پدید آید و بیماری های دیگری نیز ایجاد میکند

6- ترش

بیشتر در معده جمع میشود که باعث بیماری شهوه الکلبیه میشود همچنین معده را سرد و ضعیف میکند و از هضم غذا باز میدارد و اگر بخار این نوع خلط به دهان برسد دندان ها را کند کرده و میپوساند و اگر به سر برسد درد سر بلغمی ایجاد میکند

شهوه الکلبیه: بیماری که شخص در آن از غذا خوردن سیر نمیشود

زمانی که این خلط میپوسد یا فاسد میگردد باعث ایجاد تب هایی میشود که هر پنج روز یا هفت روز یا نه روز یکبار میاید

اگر به پوست بیافتد و غذای پوست شود بهق و اگر به گوشت بیافتد باعث برص میشود

بلغم ترش دو گونه است

الف- در اثر آمیزش با سودای ترش ایجاد میشود

ب- با تاثیر حرارت کم به جوش آمده و حرارت غریزی خودش ازبین رفته و ترش میشود مثل میوه ها که با کمی حرارت غریب به جوش آمده سپس ترش میگردد

7- عفص (گس مزه)

این نوع نیز بر اثر آمیزش با سودای عفص ایجاد میشود یا به دلیل ظهور خود بخودی سردی زیاد که باعث خشک شدن آب آن شده و چون حرارتی در کار نیست مزه آن گس میشود

بلغم زجاجی

8- زجاجی

از بلغمهای غیر طبیعی است که سفت و متراکم میباشد و در چسبندگی و سنگینی مانند شیشه گداخته است همچنین از لحاظ طعم نیز بی مزه و ترش است.

این نوع بلغم در ابتدا سرد و آبکی است که متعفن نشده و با چیزی ترکیب نشده است، بلکه در اثر خفگی و نرسیدن حرارت در لابه لای اعضای بدن ماندگار شده و غلیظ گردیده و سردی آن افزایش یافته است

9- شیرین

از ترکیب بلغم بی مزه با خون طبیعی ایجاد میشود و این شیرینی در نزله ها و مخاط قابل حس است

اکنون یاد گرفتیم که انواع بلغم غیر طبیعی بنا به مزه به چهار دسته

  • شور
  • ترش
  • عفص
  • بیمزه
  • شیرین

و از نظر هیات و قوام نیز چهار دسته میباشد

  • مائی (آبکی و رقیق)
  • زجاجی (شیشهای)
  • مخاطی
  • گچی
  • و خام که در دسته مخاطی محسوب میشود

الله اعلم بالصواب


منابع:

ابن سینا، حسین بن عبد الله – قانون فی طب

اخوینى، ربیع بن احمد، هدایه المتعلمین فی الطب

جرجانى، اسماعیل بن حسن، ذخیره خوارزمشاهى

چغمینى، محمود بن محمد – شارح: شاه ارزانى، میر محمد اکبر بن محمد، مفرح القلوب (شرح قانونچه)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.