بررسی برنج

برنج در منابع با نام های ارز، اوریز، روزی، ثمن، کرنج، چاول نیز آمده است

فهرست مطالب

ماهیت :

گیاه آن مانند جو و گندم و برگها و ساق آن بلندتر و نرم تر و محل رویش آن زمینهای نمناک و جاهایی که در آن آب باشد و یا آنکه آب بسیار به آن برسد، مانند آب چشمه و رودخانه و باران و قنوات

ارتفاع گیاه آن در اکثر شهرها تا به یک قامت (قد انسان) و در بنگاله تا به دو قامت می رسد و در دو فصل، آن را زراعت می نمایند، یکی پیش از فصل باران که برسات نامند و آن هنگام بودن آفتاب در ثور تا اواخر جوزا است که با آب باران، آنچه در زمینهای بلند است؛ نشو و نما یابد

و آنچه بر زمینهای پست است، مانند غدیرها که به هندی جهیل نامند و کنارهای دریا و به طغیانی آبها و سیلابها هر مقدار که آب بلند می شود، آن نیز بلند می شود و مادام که سر گیاه و خوشه های آن بیرون از آب است آنرا خوفی و ضرری نیست، هر مدت که باشد و اگر احیانا ناگهان آب طغیانی کند و یا سیلاب عظیمی آید که تمام آن را بپوشد و غرق نماید و به زودی از زیر آب بیرون نیاید، فاسد و پوسیده می گردد.

بهترین برنجها و اماکنی که در آنها برنج با کیفیت رشد میکند، بلاد هند است خصوصا پیشاور و کمون بندر سورت و بانس بریلی که مابین شاه جهان آباد و لکنهور است و عظیم آباد و خصوص، مکه که دهی است از ده های آن

بعد از هند و سند، ایران است مخصوصا کوهای بارز کرمان و از آن بهتر در مراغه؛ چون برنج باریک سفید هندی و سندی سبک می باشد و بسیار لطیف و بی لزوجت، خصوص انواع مذکوره آن، که خوشبو و خوش ذایقه می باشد

اما برنج سرخ دانه درشت هندی و سندی، خالی از سنگینی و لزجی نیست و همینطور برنج ایران

برنج شهرها و کشورهای دیگر بسیار ثقیل (سنگین) و لزج است، مخصوصا آنچه در جزایر و سواحل دریای شور رشد میکند و اکثرا ثقیل و لزج و نفاخ است و در اکثر این اماکن بسیار کم است و در بعضی جاها مطلقا رشد نمیکند و دلیل مذمت برنج توسط اطبای یونان، از این جهت است که در آن شهرها برنج وفور ندارد و خوب نمی شود و اکثر ثقیل و لزج و نفاخ و دیرهضم می باشد و الا برنج اماکن مذکوره قبل، ورای این اماکن لطیف و سریع الهضم تر از حبوب دیگر است خصوص در گرم مزاج ها.

طبیعت یا مزاج برنج

در طبیعت آن اختلاف است در گرمی و سردی آن

 بعضی گرم در اول و بعضی سرد و بعضی معتدل دانسته اند و خشک در دوم و در این اتفاق دارند

بعضی مرکب القوى دانسته و این اقوی و قریب به صواب است و نظرهای اول نیز درست است؛

چون اگر در آب بجوشانند و آب آن را بگیرند و آن برنج را دم دهند، که به فارسی چلاوکش نامند(چلو

جرم آن برنج سرد در اول و آب برنج گرم در اول میشود

اما چون آب آن را نگیرند و دم دهند که آب پز نامند (پلو) و اکثر پلاو را بدین نحو طبخ می دهند،

مایل به گرمی میشود

ولیکن باید که قبل از طبخ مدتی آن را با آب بخیسانند و خوب مالیده، و چندبار آب آن را عوض کنند، سپس طبخ نمایند

اما برنج های لزج را اگر چند مرتبه نجوشانند و آب غلیظ لزج آن را دور نریزند نباید استفاده کنند

نکته

برنج بالخاصیه در گرم مزاج ایجاد حرارت و در سرد مزاجان ، سردی میکند

از این جهت شاید قدما و اکثر متأخرین، برنج را برای بیماران پسندیده نمیدانند و فقط مخصوص تندرستان دانسته اند

چون در بیماران ایجاد کیفیت متضاد ودر تندرستان کیفیت موافق شرط است

یحتمل که این مخصوص برنج غیر هندی و پاک باشد (منظور برنج هندیهای قدیم است) زیرا که بعضی بیماران را برنج هندی موافق تر است از حبوب دیگر و بعضی را نان گندم و در خواص آن آنکه، باعث صحت و مزید عمر است ، حدیث وارد است و اطبای هند نیز متفق اند در آنکه باعث نوم صالح(خواب خوب) می گردد

خلاصه ای از آنچه گفته شد به زبان ساده 

برنج خوب اینه که خوشبو و لطیف باشد و لزج نباشد

برنج هندی امروزه دیگه کیفیت قدیم را ندارند

مرکب القوا است و با توجه به نحوه پخت مزاجش تغییر میکند

طبیعت برنج بصورت

چلو سرد در اول و خشک در دوم است

اما پلو مایل به گرم و خشم در دوم است

برای آشنایی با درجه مزاج کلیک کن

به خاطر خاصیتش در افراد گرم مزاج ایجاد حرارت میکند و در سرد مزاجان ایجاد سردی

برای همین به بیماران داده نمیشود

افعال و خواص:

  • مولد خلط صالح و خوابهای نیکو
  • رفع کننده تشنگی و مسکن سوزش اخلاط مراری و اسهال صفراوی
  • چاق کننده‌ بدن
  • مولد منی
  • برای زحیر و سحج و زخم امعا و اسهال دموی و اختناق رحم و امراض کلیه ها و مثانه نافع است
  • مصلح حال بدن
  • نیکوکننده رنگ چهره است
  • خوردن آن با شیر و شکر کثیر الغذاء و چاق کننده و مبهی(باه آور) و مولد منی است
  • با دوغ تازه و سماق، مسکن حرارت و تشنگی و غثیان(اضطراب و دلهره) و حبس اسهال صفراوی
  • با شیر بز، جهت زحیر
  • با پیه کلیه بز و روغن بادام شیرین یا فندق، جهت مغص(شکم پیچه) و سحج (خراش روده ها) مفید است و همنیطور زمانی که با شیر الاغ پخته باشند برای افرادی که سل دارند و تب آنها عفونی نیست باعث دیدن خوابهای خوب و نیکو میشود
  • چون زخم ها را پاک میکند و باعث رشد گوشت صالح میشود به همین دلیل با پایچه بزغاله، پخته آن و عصیده(حلوا) آن ادرار خون را نافع است
  •  آشامیدن آرد پخته آن با چربی کلیه بز که نیکو پخته باشد، جهت افراط اسهال بیماران مخصوصا اگر آن را تفت داده باشند
  • جهت اسهال، دوالی(واریس) و سحج و زخم امعا به غایت نافع است
  • اگر برنج را تفت بدهند آنقدر که سرخ تیره شود و سیاه نگردد و نسوزد، مقدار ده پانزده مثقال (34 الی 51 گرم) آن را در چهل، پنجاه مثقال(140 الی 170 گرم) آب شب بخیسانند و صبح آب صاف شده آن را بیاشامند، جهت رفع کرم معده و غثیان(اضطراب) که از رطوبت و حرارت باشد، نافع است
  • آشامیدن آب خیسانده سوخته آن مسکن عطش مفرط ایجاد شده از هیضه و غیرها مفید است
  • اگر برنج سفید را در آب بخیسانند و آب صاف آن را بیاشامند، برای حبس اسهال و هیضه، مفید است
  • آشامیدن آب جوشانده، مانند ماء الشعیر که به هندی پیچ نامند، مسکن سوزش اخلاط مراری معده و امعا و با شیر تازه به طور مساوی، ده روز خوردن آن، جهت تولید منی مجرب است
  •  سعوط آرد برنج، قطع کننده خون دماغ است
  •  شستشو با آرد آن، جهت پاک کردن چرک از بدن مفید است
  • مالیدن آن با ترمس، جهت رفع کلف(کک و مک) و لکه های پوستی مفید است
    • همچنین با آب خربزه
  • ضماد آن با چربی کلیه بز، جهت گشودن دمل
  • پاشیدن پودر آن، برای جراحات تازه کاربرد دارد
  • اگر جواهر، مخصوصا مروارید را با آب جوشانده برنج و یا آب نخاله غیر جوشانده آن بشویند، چرک آن را از بین میبرد و جلا میدهد

مضرات :

آشامیدن آب جوشانده شلتوک که به فارسی شالی و به هندی دهان نامند و پوست شلتوک که بسیار نرم، کوبیده باشند، از سموم است و گویند که یک مثقال آن کشنده است

برنج مولد قولنج و سده (گرفتگی عروقی) است

و مؤلف تذکره مکرب (اضطراب،وحشت،اندوه) و سردرد آور می داند

مصلح

مصلح، خیسانیدن آن است در آب نخاله گندم

خوردن آن با شیرینی

چون در آب قرطم بجوشانند، رفع سدۀ (گرفتگی) آن می کند.

بدل یا جایگزین آن:

آرد جو شسته شده

برنج بریان

حلوا ها و غذاهای ساخته شده از آن


منبع:

عقیلی علوی شیرازی، سید محمد حسین بن محمد هادی، مخزن الأدویه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.